იდეა, რომელიც ემყარება ბოლოდროინდელ უჯრედულ და გეოლოგიურ კვლევებს, მოგვაგონებს დიდი მეცნიერის, ცნობილი ბუნებისმეტყველის ჩარლზ დარვინის მოსაზრებას, რომ სიცოცხლე შესაძლოა გავრცელებულიყო ,,პატარა თბილი გუბეებიდან”, რომლებიც მკვებავი ნივთიერებებით იყვნენ მდიდარი.

დარვინის ამ აზრების მიუხედავად, თეორიები, რომლებიც სიცოცხლის წარმოშობის ადგილად ოკეანეს ასახელებდნენ, ბოლო წლებში ძალიან პოპულარული იყო და მეცნიერთა დიდი ნაწილი ემხრობოდა, რადგან ოკეანოგრაფები მუდმივად პოულობდნენ სიცოცხლის ოაზისებს ფსკერის კვლევისას.

ამ ღრმა წყლის ეკოსისტემებში მარტივი, თუმცა სიცოცხლისუნარიანი მიკრობები იკვებებიან მავნე მინერალებით, რომლებიც ცხელი ვულკანური ხვრელებიდან ამოიფრქვევა ხოლმე. მრავალი მეცნიერი მიიჩნევდა, რომ სწორედ ასეთი სიტუაცია იყო პირველი უჯრედების დაბადებისას.

მაგრამ ახალ კვლევებზე დაყრდნობით ექსპერტები ეჭვქვეშ აყენებენ იმ მოსაზრებას, რომ სითხე, რომელსაც ყველა უჯრედი ინახავს თხელ გარსში, ოკეანეში გაჩნდა. მათი თქმით, უძველესი ოკეანური წყლები და უჯრედული სითხე მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან. სანაცვლოდ მკვლევართა ჯგუფმა აღმოაჩინა, რომ ეს სითხე ძალიან ჩამოგავს სქელ ორთქლს, რომელსაც ხმელეთზე არსებულ ვულკანურ ტალახში წავაწყდებით ხოლმე.

ხმელეთზე არსებული ასეთი ადგილები განსაკუთრებით გამოირჩევა კალიუმისა და ნატრიუმის უხვი მარაგით. ამ ორ ელემენტს ვხვდებით ცოცხალ უჯრედებშიც. ამის საპირისპიროდ, ოკეანის არეებში ნატრიუმი უფრო იშვიათია.

,,იმისთვის, რომ პროტეინების – მათი მოლეკულური მანქანების – სინთეზირება მოადინონ, უჯრედებს დიდი რაოდენობით კალიუმი ესაჭიროებათ. ნატრიუმი ამ ქმედებებს ბლოკავს,” განაცხადა კვლევის თანაავტორმა არმენ მულკიჯანიანმა, ოსნაბრიუკის უნივერსიტეტის (გერმანია) ბიოფიზიკოსმა.

,,შეუძლებელია სიცოცხლის არსებობა პროტეინების სინთეზირების გარეშე, რასაც კალიუმის დიდი ოდენობა სჭირდება.”

დღესდღეობით უჯრედები რთული პროტეინების საშუალებით ახდენენ მემბრანიდან ზედმეტი ნატრიუმის გამოდევნას, რის შედეგადაც ნორმალურად ფუნქციონირებას ახერხებენ.

თუმცა პირველ უჯრედებს მათ განკარგულებაში ასეთი ,,აღჭურვილობა” არ გააჩნდათ – მათ ჰქონდათ პრიმიტიული უჯრედული მემბრანები და საკვები ნივთიერებები, რომელთა გამოჭერასაც და უჯრედის შიგნით შეყვანასაც მოახერხებდნენ.

ამის გამო პირველი უჯრედები გამოირჩეოდნენ მაღალი გამტარობით და მთლიანად დამოკიდებულნი იყვნენ გარემო პირობებზე. კალიუმისა და ნატრიუმის პროპორცია გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე ერთი ერთზე (1:1), კალიუმის სასარგებლოდ. მაგრამ უძველეს ოკეანეებსა და ზღვებში, ისევე როგორც თანამედროვე წყლებში, ნატრიუმი აჭარბებდა კალიუმს 40-ჯერ.

ამ დაბრკოლების გაანალიზების შემდეგ მულკიჯანიანმა თავის კოლეგებთან ერთად დასახმარებლად გეოლოგებს მიმართა, რათა გაერკვია, სხვაგან სად შეიძლებოდა სიცოცხლე გაჩენილიყო დაახლოებით 4.3-3.8 მილიარდი წლების წინ პერიოდში.

გუნდის წევრები მიხვდნენ, რომ ხმელეთზე არსებული გეოთერმული ველები შესაძლოა, სიცოცხლის ჩასახვის კანდიდატები ყოფილიყვნენ, განსაკუთრებით კი ტალახიანი გუბურები, როგორიცაა მაგალითად იელოსტოუნის ეროვნულ პარკში.

,,ტალახიანი გუბურები იქ ჩნდება, სადაც დინება დედამიწის ზედაპირზე ამოდის და შემდეგ სქელდება, თან მოაქვს ბევრი მინერალი, მათ შორის კალიუმიც. შესახედაობით ისინი ლორწოს ჰგავს და პირველი უჯრედებისთვის შესანიშნავი ინკუბატორი იქნებოდა”, განაცხადა მულკიჯანიანმა.

მეცნიერები დიდი ხნის განმავლობაში აიგნორებდნენ ვულკანური ტალახის გუბეების ვერსიას, რადგან თანამედროვე გუბეები სავსეა გოგირდმჟავით (H2SO4), რაც მომაკვდინებელი ქიმიური ნაერთია და წარმოიქმნება მაშინ, როცა გოგირდწყალბადი (H2S) ურთიერთობაში შედის ატმოსფეროში არსებულ ჟანგბადთან.

,,ბევრს ეშინოდა ამ მჟავური მდგომარეობის საკითხის გამო, მაგრამ როცა სიცოცხლე გაჩნდა, მაშინ დედამიწის ატმოსფეროში ძალიან ცოტა ჟანგბადი იყო. ჟანგბადის უკმარისობით გამორჩეული გარემო უცვლელად რჩებოდა მილიონობით წლების მანძილზე და სავარაუდოდ ხელის შემწყობი იყო პლანეტაზე პირველი სიცოცხლის გაჩენისთვის”.

კატეგორია: ხელოვნება და გართობა
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
მარიკა ბაიური მღერის რესტორან ,,ევრაზიაში”. სამხრეთ რუსეთში მდებარე ქალაქი სოჭი შავი ზღვის სანაპიროზეა და ყოველ ზაფხულს იზიდავს უამრავ რუსს, რომლებიც ზღვის, მზის, ქვიშისა და ღამის ცხოვრების ნაზავით ტკბებიან. ფოტოგრაფი რობ ჰორნსტა.

კატეგორია: ხელოვნება და გართობა
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
რეგიონ საუტ-დეუში ჰაიტელი ქალი სიყვარულისა და სილამაზის ქალღმერთის მიმართ ლოცულობს. ეს ადგილი პილიგრიმების თავშეყრის ადგილია და ყოველ 16 ივლისს ხალხი ზეიმობს ღვთისმშობლის გამოცხადებას, რომელიც 1884 წელს მოხდა კარმელის მთაზე. ფოტოგრაფი ემილიანო ლარიცა.

კატეგორია: ხელოვნება და გართობა
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
ჩინური კომუნიზმის ფუძემდებელი მაო ძედუნი 35 წლის წინ მოკვდა, მაგრამ სხვადასხვა ფორმით ხალხი დღემდე იხსენებს მას, როგორც მაგალითად აქ, ხუნანის პროვინციის ქალაქ სიანტანში. ფოტოგრაფი ჰუიმინ კუანგი.

კატეგორია: ხელოვნება და გართობა
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
კანადის სამხედრო ძალების წევრი ჯარისკაცი, კაპრალი ბენ ვანდანდაიგი დრამებზე უკრავს სპერვან-გარის ბაზაზე, რომელიც გადაჰყურებს კანდაჰარის პროვინციას (ავღანეთი). ფოტოგრაფი დევიდ გოლდმენი.

კატეგორია: ხელოვნება და გართობა
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
სენეგალის ქალაქ დაკარში მოდელი მკერავის მაგიდაზე პოზირებს. ფოტოგრაფი ვინსენტ ბოისო.

კატეგორია: ხელოვნება და გართობა
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
რიტუალი, რომელსაც ასრულებს აპაშკა, იგივე აპა, ანუ ადგილობრივი შამანი ყაზახეთის ქალაქ უნგურტასში. ფოტოგრაფი პაველ პროკოპჩიკი.

კატეგორია: ბუნება
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
საერთაშორისო ბაზარზე მარტორქის რქა ოქროზე ძვირად ფასობს. 2011 წელს მხოლოდ სამხრეთ აფრიკაში მარტორქებზე ბრაკონიერული ნადირობის 400 შემთხვევა დაფიქსირდა. ფოტოგრაფი ბრენტ სტირტონი.

კატეგორია: ბუნება
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
ბრიტანელი მკვლევარების ჯგუფმა ვიეტნამში უდიდესი გამოქვაბული აღმოაჩინა, ზოგ ადგილას მისი სიმაღლე 200 მეტრს აღწევს. ფოტოგრაფი კარსტენ პიტერი.

კატეგორია: ბუნება
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
ტაივანის ქალაქ კაოსიუნგში, დონგ განგის თევზების ბაზარში, მუშები არჩევენ ათასობით გაყინულ ზვიგენის ფარფლს. ზვიგენის სუპზე მოთხოვნილების ზრდამ გამოიწვია ის, რომ მსოფლიო ოკეანეებიდან ამ ცხოველების 90% გაქრა. ყოველ წელს 73 მილიონ ზვიგენს ხოცავენ, რაც შედეგად იწვევს ზვიგენის სახეობების 1/3-ის გადაშენებას. ფოტოგრაფი პოლ ჰილტონი.

კატეგორია: ბუნება
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
არხანგელსკის სანაპიროზე მამრი პოლარული დათვი კლდეზე მიცოცავს, რათა ზღვის ფრინველების კვერცხებით დანაყრდეს. კლიმატის ცვლილების გამო რეგიონში ყინული დადნა, დათვს ხმელეთზე მოუწია საცხოვრებლად გადასვლა და ვეღარ ახერხებდა სელაპებზე ნადირობას. ფოტოგრაფი ჯენი როსი.

კატეგორია: ბუნება
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
წყნარი ოკეანის ჰეტეროპოდა, რომელიც სიდნეისა და ჰონოლულუს ტერიტორიებზე ჩატარებული ექსპედიციისას დაიჭირეს. ფოტოგრაფი ჯონ კოსტა.

კატეგორია: ბუნება
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
იტალიის სანაპიროსთან, ქალაქ კარლოფორტეს სიახლოვეს, მყვინთავი თინუსებს უღებს ფოტოებს. ფოტოგრაფი ფრანჩესკო ზიზოლა.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
მძლავრი ცუნამი იაპონიის სანაპიროს უახლოვდება და მიიაგის პრეფექტურის ქალაქ ნაგორიში ბიზნეს-ცენტრებსა და საცხოვრებელ ტერიტორიებს ანადგურებს. სასიკვდილო ტალღები 9 ბალიანი მიწისძვრიდან 1 საათისა და 10 წუთის შემდეგ გამოჩნდა ტოჰოკუს რეგიონში, აღმოსავლეთ იაპონიაში. ფოტოგრაფი კოიჩირო ტეზუკა.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
2011 წლის 22 ივლის ანდერს ბრეივიკმა ნორვეგიის კუნძულ უტოიაზე 69 ადამიანი დახოცა. მათ უმეტესობას ახალგაზრდები და მოზარდები შეადგენდნენ. ფოტოგრაფი ნიკლას ჰამასტრიომი.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
25 იანვრის მოვლენების შემდგომ ეგვიპტის დედაქალაქ კაიროში დიდი დემონსტრაციები დაიწყო, ქუჩები კი გადაიკეტა ათასობით დემონსტრანტის მიერ, რომლებიც ეგვიპტის პრეზიდენტის, ჰოსნი მუბარაქის რეჟიმის დასრულებას ითხოვდნენ. ფოტოგრაფი ედუარდო კასტალდო.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
აჯანყებები ლიბიაში მუამარ კადაფის წინააღმდეგ, რომლებიც კვირების განმავლობაში გრძელდებოდა იმ იმედით, რომ მსოფლიო მათ დაეხმარებოდათ. საბოლოოდ დიქტატორის თვითმფრინავებმა და ტანკებმა უკან დაიხიეს, რასაც ლიბიის გათავისუფლება მოჰყვა. ფოტოგრაფი იური კოზირევი.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
დახოცილთა და დაჭრილთა შორის მყოფი ავღანელი შიიტი მუსლიმები მოთქვამენ. ქაბულის ცენტრში რელიგიური ცერემონიისას მომხდარი აფეთქებების სერიას 30 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ფოტოგრაფი მასუდ ჰოსაინი.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
22 წლის ჩინელი პატარძალი თვითმკვლელობას ცდილობს მას შემდეგ, რაც მისმა საქმრომ მოულოდნელად ქორწინებაზე უარი განაცხადა. ჯერ კიდევ საპატარძლო კაბაში გამოწყობილმა გოგონამ მეშვიდე სართულიდან გადახტომა სცადა, თუმცა მისი დაჭერა დროულად მოახერხეს. ფოტოგრაფი ლი იანგი.

კატეგორია: მოულოდნელი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
საპატიო პრიზი
მამრი ლეოპარდი ტყის მცველზე თავდასასხმელად ემზადება. მას რამდენჯერმე ტრანკვილიზატორი ესროლეს და შეჩერება მოახერხეს, თუმცა მიყენებული ზიანის გამო მოგვიანებით მოკვდა. ის ერთ-ერთია იმ 260 ლეოპარდიდან, რომლებიც 2011 წელს ადამიანების ჯუნგლებში შეჭრას შეეწირნენ. ფოტოგრაფი სალილ ბერა.

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
ტაჰანი (ვარდისფერში) მაშინ გათხოვდა მაჯედზე, როცა 6 წლის იყო, მისი ქმარი კი – 25-ის. მარჯვნივ არის მისი ყოფილი კლასელი, გადა, ასევე პატარძალი ბავშვი. იემენელი ქალების ნახევარი მომწიფებამდე თხოვდება. ბავშვების ქორწინება ბევრ ქვეყანაში ისჯება კანონით და იკრძალება საერთაშორისო შეთანხმებებით, თუმცა დღემდე არსებობს სხვადასხვა კონტინენტებზე, განსხვავებული ენის, კულტურისა და რელიგიის მქონე ხალხში (დაწვრილებით იხილეთ: პატარძალი ბავშვების საიდუმლო სამყარო).

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
სახალხო ჩამოხრჩობა ქაზვინში, თეირანიდან 110 კმ-ით მოშორებულ ქალაქში. 24 წლის აბასს, 23 წლის რაჯაბ ალის, 20 წლის ასგარსა და 25 წლის მანსურს რამდენიმე ქალის გაუპატიურების გამო გამოუტანეს ასეთი განაჩენი. ჩამოხრჩობა დასჯის ერთ-ერთი ფორმაა ისლამურ სამყაროში, რომელიც მიმართულია მძიმე დანაშაულების აღმოსაფხვრელად. უცნობია ამ ფორმით გარდაცვლილთა ზუსტი რიცხვი, თუმცა სავარაუდო მონაცემების მიხედვით ირანი მეორე ადგილზეა მსოფლიოში ჩინეთის შემდეგ. ფოტოგრაფი იბრაჰიმ ნორუზი.

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
მექსიკის ქალაქ აკაპულკოში გამომძიებელი ათვალიერებს შემთხვევის ადგილს, სადაც ტაქსიში 6 გვამი აღმოაჩინეს. ტურისტების თავშეყრის ადგილი 1960-იანი წლებიდან იქცა ნარკომოვაჭრეების ომის ველად, რომლებსაც ნარკოტიკების ბაზრის სრული კონტროლი სურდათ. ათეულობით წლების განმავლობაში ამ ომმა შეიწირა ქალები, ბავშვები, მოხუცები, ტურისტები და სხვა მრავალი უდანაშაულო ადამიანი. ფოტოგრაფი პედრო პარდო.

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
ნარკომანი მეძავი ნაქირავებ ოთახში ქალაქ კრივოი როგში, უკრაინაში. მარია ყოველდღე იკეთებს ნარკოტიკის დოზებს და კვირის განმავლობაში უამრავ მამაკაცთან აქვს კონტაქტი, მაგრამ ირწმუნება, რომ ვენერიული დაავადებებით არ დასნეულებულა. ამბობს, რომ ესაჭიროება თანხა, რათა განიკურნოს ნარკომანიისგან და დაეხმაროს 9 წლის შვილს. ფოტოგრაფი ბრენტ სტირტონი.

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
სამხრეთ აფრიკაში სერჟანტი ჯარისკაცებს იარაღის გამოყენებას ასწავლის. ბანაკს მეთაურობს თვითაღიარებული ‘კოლონელი’ ჯუსტი, რომელიც წარსულში აპათეიდის არმიაში იბრძოდა. მას სურს, თეთრკანიანი ახალგაზრდობა დაუპირისპიროს ნელსონ მანდელას კულტურულად შერეულ “ცისარტყელას ერს”. ფოტოგრაფი ილვი ნიოკიკტიენი.

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
40 წლის ჯამილა ღაზაში ჭურვისგან დაიჭრა და ოპერაცია სჭირდება. ღაზას მდგომარეობას ყველაზე მეტად აუარესებს დახურული საზღვრები და ეკონომიკური კრიზისი, ასევე მოსახლეობის სრული იზოლაცია.

კატეგორია: თანამედროვე პრობლემები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
საპატიო პრიზი
პროტესტის ნიშნად ჩინელი მამაკაცი მიცოცავს მაღალი ძაბვის კოშკზე სიჩუანის პროვინციის ქალაქ ჩენგდუში. ის ადგილობრივი მთავრობისგან კომპენსაციას ითხოვს საცხოვრებელი სახლების დანგრევის გამო. ფოტოგრაფი შაოფენგ ქსუ.

კატეგორია: ხალხი ახალ ამბებში
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
ნოზომი საბანაი თავის დასთან ერთად უცქერს ორსართულიან შენობაზე გაჩერებულ კატამარანს. ფოტოგრაფი იასუიოში ჩიბა.

კატეგორია: ხალხი ახალ ამბებში
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
გადასახადების გადაუხდელობის გამო აშშ-ში ბევრ ოჯახს იძულებით დაატოვებინეს ბინები. ფოტოგრაფი ჯონ მური.

კატეგორია: ხალხი ახალ ამბებში
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
პროტესტანტები (პროტესტის გამომხატველები) ეგვიპტეში, კაიროს ტაჰრირის მოედანზე. პატარა ბიჭი სამხედრო ფორმაშია, რაც ხალხის მხრიდან ჯარის მიმართ ნდობის სიმბოლოა. დემონსტრანტები ჰოსნი მუბარაქის მშვიდობიანად გადადგომას ითხოვდნენ, თუმცა სიტუაცია მალე შეხლა-შემოხლაში გადაიზარდა. ფოტოგრაფი იან დაგო.

კატეგორია: ხალხი ახალ ამბებში
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
მუსლიმი ქალი მის დაჭრილ ნათესავს მეთვალყურეობს მეჩეთში, რომელსაც დროებით საავადმყოფოს ფუნქცია მიეცა იემენის პრეზიდენტის ალი აბდულა სალეჰის წინააღმდეგ გამართული დემონსტრაციების დროს. ფოტოგრაფი სამუელ არანდა.

კატეგორია: ხალხი ახალ ამბებში
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
აქციის მონაწილეების დაპატიმრება ნიუ-იორკის შტატის ქალაქ ჰარლემში პოლიციის ქმედებებისა და ეკონომიკური უთანასწორობის წინააღმდეგ გამართული დემონსტრაციებისას. ფოტოგრაფი ტომას ლაზარი.

კატეგორია: ხალხი ახალ ამბებში
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
ეგვიპტის ყოფილი პრეზიდენტი ჰოსნი მუბარაქი სასამართლოს სხდომათა დარბაზში მიჰყავთ. ფოტოგრაფი მოჰამად ალ-ლოუ.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
89 წლის მარკოსი და 87 წლის მონიკა არგენტინის ქალაქ ბუენოს-აირესში მთელი 65 წლის განმავლობაში ერთად ცხოვრობდნენ. 2007 წელს მონიკას ალცჰაიმერის დაავადება დაუდგინეს და მისმა ქმარმა თავისი ცხოვრება მეუღლეზე ზრუნვას მიუძღვნა. გამომდინარე იქიდან, რომ სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა მუდმივად იზრდება, ეს დაავადება მომავალში უფრო გავრცელებული გახდება, რადგან უმეტესად ხანდაზმულ ადამიანებს ემართებათ. ფოტოგრაფი ალეხანდრო კირჩუკი.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
2005 წლის დეკემბერში ხუან ევო მორალეს აიმამ ბოლივიის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა, რაც ისტორიაში პირველი შემთხვევა იყო, რომ ინდიელთა შთამომავალი ქვეყნის მმართველი გახდა. მორალესი თავისი მმართველობისას ცდილობდა, მეტი უფლებები მიენიჭებინა აბორიგენი მოსახლეობისთვის. სურათზე ინდიელები დგანან ბოლივიის ყველაზე წმინდა მიწაზე ტიჰუანაკუში, სადაც პრეზიდენტის ინაუგურაციის ცერემონიალი იმართება. ფოტოგრაფი პიეტრო პაოლინი.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
რუსი გოგონა მზეზე ირუჯება. ხალხი ხშირად სტუმრობს მოსკოვის გარეუბნებში მდებარე უნაყოფო მიწებს, რათა ბუნებით დატკბნენ. ფოტოგრაფი ალექსანდრ გრონსკი.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
ჩრდილოეთ კორეის კომუნისტური სახელმწიფოს დამფუძნებლის, კიმ ირ სენის, სურათი ამშვენებს დედაქალაქ ფხენიანის შენობას. ფოტოგრაფი დამირ საგოლი.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
გოგონა თევზაობს კონგოს მდინარეში ქალაქ კისანგანის სიახლოვეს. თევზის პირში დაჭერა კონგოელი მეთევზეებისთვის ჩვეულებრივი მოვლენაა – ასე უფრო ნაკლებია გასხლტომის შანსი, ვიდრე ხელებში ჭერისას. ფოტოგრაფი ჯონი ჰაგლუნდი.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
ჰაიტელების 50%-ზე მეტი გაუნათლებელია, ელექტროენერგიაზე მუდმივი წვდომა კი მხოლოდ 25%-ს აქვს. თუმცა მათი ერთ-ერთი ძირითადი საქმიანობა რადიოს მოსმენაა. კათოლიკე მონაზონი მელიანიზე გაბრეუსი ადგილობრივი რადიოსადგურების ვარსკვლავია. ფოტოგრაფი პაოლო ვუდსი.

კატეგორია: ყოველდღიური ცხოვრება
ნაწილი: ისტორია
საპატიო პრიზი
ჯეისონმა თავისი 36 წლის გერლფრენდი ჯული ღამის 3:45 საათზე იპოვა გარდაცვლილი. ჯულის მსგავსად მასაც შიდსი აქვს და სახელმწიფოს მხრიდან იღებს დახმარებას წელიწადში 12 000 დოლარის ოდენობით. გარდა ამისა, სხვადასხვა წვრილმან სამუშაოებს ასრულებს, რათა საკუთარი თავი და შვილი არჩინოს. დღესდღეობით აშშ-ში 46.2 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს სიღარიბეში. ფოტოგრაფი დარსი პადილა.

კატეგორია: პორტრეტები
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
დაკითხვის ოთახი, უკრაინა. ფოტოგრაფი დონალდ ვებერი.

კატეგორია: პორტრეტები
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
ავღანური პოლიციის ახალწვეული ქალაქ კუნდუზეში. ფოტოგრაფი ტონ კოენი.

კატეგორია: პორტრეტები
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
ქაბულის გამნაღმელების ჯგუფი, რომელსაც გერმანელი პოლიციელი ხელმძღვანელობს. ფოტოგრაფი სიმონ ნორფოლკი.

კატეგორია: პორტრეტები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
27 წლის მსახიობი მელიკა მეჰრაბანი წარმოშობით ირანელია, თუმცა დანიაში გაიზარდა. მისი პროფესიული დებიუტი 2011 წელს მოხდა ირანში. ფილმში “Fox Hunting” მან მთავარი როლი შეასრულა და დამნაშავე განასახიერა. გადაღების პერიოდში მელიკა ახლოს გაეცნო საკუთარი ქვეყნის კულტურას. უწევდა მუდამ შარფით სიარული, ეკრძალებოდა დაფიცება და სცენებში მოუწია, მამაკაცის მიმართ სიყვარული მასთან შეხების გარეშე გამოეხატა. ფოტოგრაფი ლერკე პოსელტი.

კატეგორია: პორტრეტები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
21 წლის ინა შევჩენკო, რომელიც უკრაინული ორგანიზაციის ,,ფემენის” წევრია. ფემინისტ უკრაინელთა გაერთიანება სექსიზმისა და სოციალური პრობლემების წინააღმდეგ პროტესტს წელსზევით გაშიშვლებით გამოხატავს. ფოტოგრაფი გიიომ ერბო.

კატეგორია: პორტრეტები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
ტოკუ კონო, 2011 წლის მარტში მომხდარი გამანადგურებელი ცუნამისგან გადარჩენილი ქალბატონი. ფოტოგრაფი დენის რუვრი.

კატეგორია: ზოგადი ამბები
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
ოპოზიციონერი ლიბიელი მებრძოლი ისვენებს აჯანყებულთა დროშის ქვეშ ბრძოლის ველის ცენტრში. ფოტოგრაფი რემი ოჩლიკი.

კატეგორია: ზოგადი ამბები
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
9 ბალიანმა მიწისძვრამ შეუტია იაპონიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს, რასაც წინ უძღოდა 38 მეტრი სიმაღლის ცუნამი. ფოტოგრაფი პაოლო პელეგრინი.

კატეგორია: ზოგადი ამბები
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
იაპონიის ცუნამის შემდეგ ათეულობით ათას ადამიანს უბრძანეს, სახლები დაეტოვებინათ. ფოტოგრაფი დევიდ გუტენფელდერი.

კატეგორია: ზოგადი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
დემონსტრანტები ტირიან, ყვირიან და მღერიან მას შემდეგ, რაც მოისმინეს მუბარაკის გამოსვლა, რომ ის გადადგა. ფოტოგრაფი ალექს მაჯოლი.

კატეგორია: ზოგადი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
იშინომაკის პორტი ცუნამისა და მიწისძვრის შემდეგ. ფოტოგრაფი ლარს ლინდქვისტი.

კატეგორია: ზოგადი ამბები
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
იაპონიის ქალაქ ნატორიში დანგრეულ გზაზე ჩამომჯდარი იაპონელი გოგონა ტირის. ფოტოგრაფი ტოშიუკი ცუნენარი.

კატეგორია: სპორტი
ნაწილი: ისტორია
I ადგილი
23 წლის მიხეილ ტურკანოვი 20 წუთიანი ბრძოლის შემდეგ. რუსეთში ხშირია შეჯიბრი მოყვარულთა შორის ქუჩურ ჩხუბში, რომელსაც ,,სტრელკას” უწოდებენ. მეტოქეები ქვიშაზე დგანან, დრო შეუზღუდავია, არ არსებობს შესვენება ან რაუნდები. ბრძოლა წყდება მხოლოდ ნოკაუტის ან დამარცხების აღიარების შემდეგ. ფოტოგრაფი ალექსანდრ ტარანი.

კატეგორია: სპორტი
ნაწილი: ისტორია
II ადგილი
ცურვის მსოფლიო ჩემპიონატი შანხაიში, ჩინეთი. ფოტოგრაფი ადამ პრეტი.

კატეგორია: სპორტი
ნაწილი: ისტორია
III ადგილი
მუჩა ლიბრე, თავისუფალი რესლინგის მექსიკური ვარიანტი, ქვეყანაში მხოლოდ ფეხბურთს ჩამორჩება პოპულარობით. ფოტოგრაფი ტომას გუძოვატი.

კატეგორია: სპორტი
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
I ადგილი
2011 წლის IRONMAN-ის მსოფლიო ჩემპიონატის მსვლელობისას ტრიათლეტები მიცურავენ თევზების გროვაში კაილუას ყურის წყლებში, ჰავაიში. ტრიათლონის ჩემპიონატი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე რთულად მთელ მსოფლიოში. ფოტოგრაფი დონალდ მირალი უმცროსი.

კატეგორია: სპორტი
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
II ადგილი
რაგბის მატჩი გუნდ «Old Belvedere»-სა და «Blackrock»-ს შორის თავსხმა წვიმის დროს ირლანდიის ქალაქ დუბლინში. ფოტოგრაფი რეი მაკმანუსი.

კატეგორია: სპორტი
ნაწილი: ცალკეული ფოტო
III ადგილი
ბეის ჯამფინგის შვედი მხტომელი იოჰანეს დაგემარკი ქალაქ სკარის 150 მეტრის სიმაღლის ქარის ტურბინიდან ხტება. ფოტოგრაფი ჰენრიკ ბრუნსგარდი.

ფლორიდის შტატის ქალაქ მაიამის მაცხოვრებელი მიგელ ენდარა არაჩვეულებრივი ნებისყოფით გამოირჩევა – მამის პორტრეტი მან 3.2 მილიონი პატარა წერტილით შექმნა. ნახატის ზომებია 28 სმ X 43 სმ და მის შესაქმნელად მიგელმა დაახლოებით 1 წელი დახარჯა. ის იყენებდა Sakura Pigma Micron-ის კალამს, რომლის წვერიც მხოლოდ 0.2 მმ-ია. 210-მა საათმა და 3 213 000-მა წერტილმა თავისი შედეგი გამოიღო – მიგელის ვიდეოს ,,ვიმეოზე” 6 მილიონი ნახვა აქვს.

***

არანაირი მიზეზი არ არსებობს, რის გამოც მომავალში ადამიანები მოინდომებენ, სახლში ჰქონდეთ კომპიუტერი.
კენ ოსლონი, ამერიკელი ინჟინერი, Digital Equipment Corporation-ის დამაარსებელი. 1977 წელი.

ჩვენ ვერასდროს შევქმნით 32 ბიტიან ოპერაციულ სისტემას, მაგრამ IBM მაინც ყოველთვის მეყვარება.
ბილ გეიტსი, 1989 წელი.

ლი დე ფორესტმა მრავალჯერ განაცხადა, რომ მალე შესაძლებელი იქნება ადამიანის ხმა მოწყობილობების საშუალებით ატლანტის ოკეანის იქითაც გავრცელდეს. ამ თაღლითური და აბსურდული კამპანიის გამო ბევრი ადამიანი შეცდა და დაუჯერა მას.
ამერიკელი ადვოკატი, რომელიც სასამართლო პროცესზე ბრალს დებდა გამომგონებელ ლი დე ფორესტს უკაბელო ტელეფონების საკითხში. 1913 წელი.

პრაქტიკულად შანსი არაა, რომ ოდესმე ხელოვნური თანამგზავრები გამოყენებული იქნებიან ტელეფონის, ტელეგრაფის, სატელევიზიო ან რადიოკავშირგაბმულობის გასაუმჯობესებლად აშშ-ში.
ტუნის ავგუსტუს კრავენი, აშშ-ის ფედერალური კომუნიკაციების რწმუნებული. 1961 წელი.

ადამიანების შეყვანა მრავალსაფეხურიან რაკეტაში, შემდეგ მთვარეზე გაშვება და იქ სამეცნიერო დაკვირვებების წარმოება, ცოცხლად გადარჩენა და შემდეგ დედამიწაზე დაბრუნება ჟიულ ვერნისეულ ოცნებას წარმოადგენს. ვიქნები თამამი და ვიტყვი, რომ მსგავსი რამ არასდროს მოხდება, მიუხედავად იმისა, როგორ განვითარდება ტექნოლოგია მომავალში.
ლი დე ფორესტი, ამერიკელი მეცნიერ-გამომგონებელი. 1926 წელი.

რაკეტები ვერასდროს შეძლებენ, გავიდნენ ატმოსფეროს გარეთ.
New York Times, 1936 წელი

იმ მოწყობილობებით ფრენა, რომლებიც ჰაერზე მეტს იწონიან, არაპრაქტიკული და ნაკლებად მოსალოდნელი რამაა, თუ არა შეუძლებელი.
საიმონ ნიუკომბი, კანადელ-ამერიკელი ასტრონომი და მათემატიკოსი. 1902 წელი, 18 თვით ადრე ძმები რაიტების გაფრენამდე.

ჰაერზე მძიმე აპარატებით ფრენა შეუძლებელია.
ლორდ კელვინი, ირლანდიელი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი და ინჟინერი, ბრიტანეთის სამეფო საზოგადოების პრეზიდენტი. 1895 წელი.

ბოინგ 247-ზე დიდ თვითმფრინავს ვერასდროს ააგებენ.
ბოინგის იმჟამინდელი ინჟინერი, 1933 წელი. ბოინგ 247 მხოლოდ 10 კაცს იტევდა.

ბირთვულ ენერგიაზე მომუშავე მტვერსასრუტები 10 წელიწადში რეალობა იქნება.
ალექს ლოიტი, მტვერსასრუტების კომპანიის Lewyt Corp.-ის თავმჯდომარე. New York Times, 1955 წელი.

ყველაზე სულელური შეცდომა დავუშვით, ასეთი ბომბები მოქმედებაში არასდროს მოვლენ და ამას ვამბობ, როგორც აფეთქებების ექსპერტი.
საზღვაო ადმირალი უილიამ ლიჰი, აშშ-ის პრეზიდენტ ჰარი ტრუმანთან საუბრისას 1945 წელს ატომური ბომბის შესახებ.

ატომის გახლეჩით მიღებული ენერგია ძალიან მცირეა. ვინც იმედოვნებს, რომ ატომების ტრანსფორმაციით ენერგიის წყაროს მიიღებს, სულელურ აზრებსაა აყოლილი.
ერნესტ რუტერფორდი, 1917 წელი. მან პირველმა გახლიჩა ატომი.

ცხენი მუდამ იქნება ადამიანის სამსახურში, ავტომობილი კი რა არის – სიახლე, რომელიც მალევე მიეცემა დავიწყებას.
მიჩიგანის ბანკის პრეზიდენტი ჰენრი ფორდის ადვოკატთან საუბრისას, მას შემდეგ რაც Ford Motor Company-ში ინვესტირებაზე უარი უთხრა. 1903 წელი.

ამერიკელებს ტელეფონის მოთხოვნილება აქვთ, ჩვენ – არა. უამრავი ფოსტის მაცნე ბიჭი გვყავს.
სერ უილიამ პრისი, დიდი ბრიტანეთის ფოსტის მთავარი ინჟინერი, 1878 წელი.

ამ ‘ტელეფონს’ ძალიან ბევრი უარყოფითი მხარე აქვს საიმისოდ, რომ სერიოზულად ჩაითვალოს კომუნიკაციის საშუალებად. ამ მოწყობილობას არანაირი ღირებულება არ გააჩნია.
ულიამ ორტონი, Western Union-ის პრეზიდენტი, 1876 წელი, როცა ალექსანდრ გრაჰამ ბელი ცდილობდა, თავისი გამოგონება კომპანიისთვის მიეყიდა.

მსოფლიო ბაზრის პოტენციალი ასლის გადამღები მანქანებისთვის არის მაქსიმუმ 5000.
IBM-ის წარმომადგენლობა Xerox-ის დამფუძნებლებთან საუბრისას. 1959 წელი.

უნდა ვაღიარო, რომ ვერ წარმომიდგენია, რა სარგებელი უნდა მოიტანონ წყალქვეშა ნავებმა. მათი მცდელობა წყალქვეშ ჩასვლისა ეკიპაჟის დახრჩობითა და ფსკერზე ჩაძირვით დასრულდება.
ჰერბერტ ჯორჯ უელსი, ბრიტანელი სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი, 1901 წელი.

მალე გაირკვევა, რომ რენტგენის X სხივები ფარსია და მეტი არაფერი.
ლორდ კელვინი, 1883 წელი

აზრი, რომ ეს რკინის ეტლები კავალერიას ჩაანაცვლებს, აბსურდია. შეიძლება ითქვას, ღალატიც.
ბრიტანელი ფელდმარშალი დუგლას ჰაიგი, ტანკების დემონსტრაციის ხილვისას, 1916 წელი.

როგორ, სერ, თქვენ იმას ამტკიცებთ, რომ შესაძლებელია გემმა ქარისა და დინების საწინააღმდეგოდ იცუროს გემბანის ქვეშ ცეცხლის დანთებით? ძალიან გთხოვთ, მაპატიეთ, მაგრამ ამ სისულელის მოსასმენად დრო არ მაქვს.
ნაპოლეონ ბონაპარტი რობერტ ფალტონთან თბომავალზე საუბრისას, 1800-იანი წლები.

ცვლად დენზე მუშაობა დროის ფუჭი ხარჯვაა, მას მაინც არასდროს არავინ გამოიყენებს.
ამერიკელი გამომგონებელი ტომას ედისონი, 1889 წელი.

სახლში ჩაწერა მუსიკას მოკლავს.
ბრიტანეთის ფონოგრაფიული ინდუსტრიის (BPI) სლოგანი 1980-იანებში. კომპანია ირწმუნებოდა, რომ რადიოდან კასეტაზე ჩაწერის ფუნქცია მუსიკალურ ინდუსტრიას ბოლოს მოუღებდა.

ტელევიზია მალე წარსულს ჩაბარდება.
მერი სომერვილი, მეცნიერი და სწავლული მრავალ სფეროში, ძირითადად მათემატიკასა და ასტრონომიაში. 1948 წელი.

ტელევიზია მალე დაკარგავს ძალაუფლებას ბაზარზე. ხალხი დაიღლება ყოველ საღამოს ამ ყუთის ყურებით.
დერილ ზანუკი, ჰოლივუდის პროდიუსერი, მწერალი, მსახიობი და რეჟისორი. 1946 წელი.

ძვირფასო ბატონო პრეზიდენტო: ქვეყნის წყალგაყვანილობის სისტემას საფრთხე ემუქრება ტრანსპორტირების ახალი მეთოდით, რომელსაც ‘რკინიგზას’ უწოდებენ… როგორც მოგეხსენებათ, ვაგონები გადაადგილდებიან უზარმაზარი სიჩქარით – 25 კმ/სთ-ით, რაც საფრთხეში აგდებს მგზავრების ჯანმრთელობასა და სიცოცხლეს, ხოცავს გზაში შემხვედრ ცხოველებს, აშინებს ქალებსა და ბავშვებს. ღმერთს, ცხადია, არასდროს სურდა, ადამიანებს ასეთი საშინელი სიჩქარით ემოძრავათ.
მარტინ ვან ბურენი, ნიუ-იორკის შტატის გუბერნატორი, 1830 წელი.

შეუძლებელია სარკინიგზო მატარებლის მაღალი სიჩქარით გადაადგილება, რადგან მგზავრები ვერ ისუნთქებენ და ასფიქსიით დაიხოცებიან.
დოქტორი დიონისის ლარდერი, ბუნების ფილოსოფიისა და ასტრონომიის პროფესორი, ლონდონის უნივერსიტეტი. 1830 წელი.

მართალია, თეორიულად და ტექნიკურად შესაძლებელია ტელევიზია შეიქმნას, მაგრამ მიმაჩნია, რომ კომერციულად და ფინანსურად განუხორციელებელი ოცნებაა, რომელზე ფიქრშიც დროს ტყუილად ვკარგავთ.
ლი დეფორესტი, ამერიკელი რადიოინჟინერი. 1926 წელი

რადიოს მომავალი არ გააჩნია.
ლორდ კელვინი, 1897 წელი.

მუცლის ღრუ, მკერდი და ტვინი ყოველთვის მიუწვდომელი ადგილები იქნება ქირურგებისთვის და მათზე ოპერაციები არ განხორციელდება.
სერ ჯონ ერიკ ერიქსონი, ქირურგი. 1873 წელი.

ეს ვირუსი ვერაფერს დაგვაკლებს.
დოქტორი პიტერ დუსბერგი, ბერკლის უნივერსიტეტის მოლეკულური ბიოლოგიის პროფესორი შიდსის ვირუსის შესახებ. 1988 წელი.

ჩემი თეორიები არავის რელიგიურ გრძნობებს არ შელახავს, რადგან ამის მიზეზს უბრალოდ ვერ ვხედავ.
ჩარლზ დარვინი, წიგნი “სახეობათა წარმოშობა”. 1859 წელი.

აინშტაინის ე.წ. თეორიები უბრალოდ ბოდვაა იმ ადამიანისა, რომელსაც გონება დაბინძურებული აქვს ლიბერალურ-დემოკრატიული სისულელეებით, ამიტომ ის სრულიად მიუღებელია გერმანული მეცნიერებისთვის.
დოქტორი ვოლტერ გროსი. 1940 წელი.

გათხრა ნავთობისთვის? გავთხაროთ მიწა იმისთვის, რომ იქ ნავთობი ვეძებოთ? თქვენ გიჟი ხართ!
მუშები ედვინ დრეიკთან საუბრისას, რომელთაც ამ უკანასკნელმა თავისი პროექტი წარუდგინა 1859 წელს.

ლუის პასტორის თეორია მიკრობებზე სასაცილო ზღაპარია.
პიერ პაშე, ტულუზას ფიზიოლოგიის პროფესორი. 1872 წელი.

რისი გამოგონებაც შეიძლებოდა, უკვე გამოვიგონეთ.
ჩარლზ დუელი, საგანგებო რწმუნებული აშშ-ის პატენტების სამსახურში. 1899 წელი.

რამდენიმე წელიწადში ავტომობილებს დასაკეცი ფრთები ექნებათ, რომელთა გაშლისას მანქანა გაფრინდება.
ედი რიკენბეიკერი, გაზეთი “Popular Science”. 1924 წლის ივლისი.

კარგი მაგრამ.. რაში შეიძლება ეს ოდესმე გამოგვადგეს?
რობერტ ლოიდი, IBM-ის აღმასრულებელი დირექტორი მიკროპროცესორის შესახებ საუბრისას. 1968 წელი.

დემოკრატია 1950 წლიდან არსებობას შეწყვეტს.
ჯონ ლენგდონ დევისი, წიგნი “A Short History of the Future”. 1936 წელი

წლების შემდეგ, ოღონდ არა ჩემს სიცოცხლეში, ქალებიც გახდებიან პრემიერ-მინისტრები.
მარგარეტ ტეტჩერი, მომავალი პრემიერ-მინისტრი. 1969 წლის 26 ოქტომბერი.

ავტომობილმა თავისი განვითარების პიკს მიაღწია და მისი გაუმჯობესება ან განვითარება ნაკლებად მოსალოდნელია.
გაზეთი “Scientific American”. 1909 წლის 2 იანვარი.

თვითმფრინავები საინტერესო სათამაშოებია, მაგრამ სამხედრო ღირებულება არ გააჩნიათ.
მარშალი ფერდინანდ ფოში, სტრატეგიის პროფესორი. 1911 წელი.

უმნიშვნელო იმედიც კი არ არსებობს, რომ ატომური ენერგია ოდესმე ხელმისაწვდომი იქნება.
ალბერტ აინშტაინი, 1932 წელი.

როცა პარიზის გამოფენა დაიხურება (1878 წ), მასთან ერთად დავიწყებას მიეცემა ელექტრული განათება და მალე აღარავის ეხსომება.
ოქსფორდის პროფესორი ერასმუს უილსონი. 1878 წელი.

საკითხში გაცნობიერებულ ხალხს კარგად მოეხსენება, რომ შეუძლებელია, ხმა გადაიცეს მავთულების საშუალებით. და გინდაც შესაძლებელი იყოს, პრაქტიკული ღირებულება არ ექნება.
გაზეთი “The Boston Post”. 1865 წელი.

ამერიკელებს ავტომობილებისა და მაცივრების წარმოება კარგად ეხერხებათ, მაგრამ ავიაციაში არაფერი გამოუვათ. ისინი უბრალოდ ცრუობენ.
ჰერმან გერინგი, ნაცისტური გერმანიის საჰაერო მიმოსვლის (Luftfahrt) მინისტრი, 1942 წელი.

ცენტრალურ აფრიკაში მცხოვრები ბოშონგოს ტომის წევრების აზრით, დასაწყისში იყო მხოლოდ წყვდიადი, წყალი და დიდი ღმერთი ბუმბა. ერთ დღეს ბუმბამ მუცელში ტკივილი იგრძნო და მზე ამოანთხია. მზემ წყლის ნაწილი დააშრო და ხმელეთი გამოაჩინა. ბუმბამ, რომელსაც ჯერ კიდევ სტანჯავდა ტკივილი, ამის შემდეგ მთვარე, ვარსკვლავები და ცხოველები ამოუშვა. ლეოპარდი, ნიანგი, კუ და საბოლოოდ ადამიანიც.

ეს კრეაციონისტული მითი, სხვა მითების მსგავსად, ცდილობს გასცეს პასუხი კითხვებს, რომლებსაც ჩვენ ყველანი ვსვამთ: რატომ ვართ აქ? საიდან გავჩნდით? ამაზე პასუხი, როგორც წესი, იყო ის, რომ ადამიანის არსებობა არც ისე დიდ პერიოდს ითვლის, რადგან აშკარაა, რომ ადამიანთა რასა ცოდნასა და ტექნოლოგიას მუდმივად აუმჯობესებს. აქედან გამომდინარე, ადამიანებს დიდი ხნის განმავლობაში არ უნდა ეარსებათ, რადგან ამ შემთხვევაში პროგრესის მაჩვენებელი გაცილებით მაღალი იქნებოდა. მაგალითად, ეპისკოპოს ჯეიმს აშერის თქმით, ბიბლიის პირველი წიგნი ,,დაბადება” სამყაროს წარმოშობის თარიღად იღებდა ქრისტეს შობამდე 4004 წლის 27 ოქტომბერს, დილის 9 საათს. მეორე მხრივ, ფიზიკური არემარე, როგორიცაა მთები და მდინარეები, ადამიანის სიცოცხლის განმავლობაში ძალიან უმნიშვნელოდ იცვლება. ამიტომაც ფიქრობდნენ, რომ ისინი მუდმივი და უცვლელი იყვნენ და ან ყოველთვის არსებობდნენ ან ადამიანებთან ერთად გაჩნდნენ. თუმცა ყველა არ იყო აღფრთოვანებული იმ აზრით, რომ სამყაროს დასაწყისი ჰქონდა.

არისტოტელე, ყველაზე ცნობილი ბერძენი ფილოსოფოსი, მიიჩნევდა, რომ სამყარო მუდამ არსებობდა. მუდმივი რამ უფრო სრულყოფილია, ვიდრე შექმნილი. მისი თქმით, მიზეზი, რის გამოც ვხედავთ წინსვლასა და პროგრესს, ისაა, რომ წარღვნისა და სხვა ბუნებრივი კატასტროფების გამო ცივილიზაცია მუდმივად უბრუნდება საწყის პერიოდს. მუდმივი სამყაროს იდეის დაჯერების მოტივაცია იყო სურვილი, თავიდან აერიდებინათ მუდმივი ჩარევის საკითხი, რომელიც მისი შექმნისა და არსებობისთვის იყო საჭირო. ამის საპირისპიროდ, ვისაც სჯეროდა, რომ სამყაროს დასაბამი ჰქონდა, იყენებდნენ მას ღმერთის არსებობის არგუმენტად, რომელიც იყო პირველმიზეზი ან სამყაროს მთავარი მამოძრავებელი.

თუკი ვინმეს სჯეროდა, რომ სამყაროს დასაწყისი ჰქონდა, იბადებოდა ბუნებრივი კითხვა: რა მოხდა დასაწყისამდე? რას აკეთებდა ღმერთი სამყაროს შექმნამდე? იქნებ ჯოჯოხეთს ამზადებდა იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ასეთ კითხვებს დასვამდნენ? საკითხი, ჰქონდა თუ არა დასაბამი სამყაროს, იყო დასაწყისი დიდი საფიქრალისა გერმანელი ფილოსოფოსის, იმანუელ კანტისთვის. ის გრძნობდა, რომ არსებობდა ლოგიკური წინააღმდეგობები, იგივე ანტიმონიები (პარადოქსის ერთ-ერთი სახე). თუკი სამყაროს ჰქონდა დასაწყისი, რატომ იცდიდა უსასრულო დროის განმავლობაში, სანამ არსებობას დაიწყებდა? ამას მან თეზისი უწოდა. მეორე მხრივ, თუკი სამყარო მუდამ არსებობდა, რატომ დასჭირდა უსასრულო დრო, რომ დღევანდელობამდე მოეღწია? ამას ანტითეზისი დაარქვა. ორივე, თეზისიც და ანტითეზისიც, ეფუძნებოდა კანტის, ისევე როგორც თითქმის ყველა დანარჩენი ადამიანის დასკვნას, რომ დრო აბსოლუტურია. ეს იმას ნიშნავდა, რომ დრო მიდიოდა უსასრულო წარსულიდან უსასრულო მომავალში, ნებისმიერი სამყაროსგან დამოუკიდებლად, რომლებიც შესაძლოა არსებობდნენ ან არ არსებობდნენ. ეს იდეა ჯერ კიდევ ესადაგება ბევრი დღევანდელი მეცნიერის გონებაში არსებულ სურათს.

თუმცა 1915 წელს აინშტაინმა წარმოადგინა თავისი რევოლუციური ნაშრომი – ფარდობითობის ზოგადი თეორია. მასში დრო და სივრცე აღარ ითვლებოდნენ აბსოლუტურად და არ წარმოადგენდნენ მოვლენების ფიქსირებულ უკანა ფონს. ამის ნაცვლად, ისინი იყვნენ დინამიკური სიდიდეები, რომლებსაც სამყაროში არსებული მატერია და ენერგია ქმნიდნენ. ისინი განისაზღვრებოდნენ მხოლოდ სამყაროს შიგნით, ამიტომ დროის არსებობაზე საუბარს, სანამ სამყარო შეიქმნებოდა, აზრი აღარ ჰქონდა. ეს იგივე იქნებოდა, სამხრეთ პოლუსის სამხრეთ მიმართულება რომ გვეძებნა. თუკი სამყარო არსებითად არ იცვლებოდა დროში, როგორც 1920-იან წლებამდე მიიჩნევდნენ, მაშინ ე.წ. სამყაროს დასაბამი იქნებოდა არაბუნებრივი. აქედან გამომდინარე, სამყარო შეიძლებოდა გუშინ შექმნილიყო, მაგრამ ყველანაირი მეხსიერებითა და ფიზიკური მონაცემებით, რათა ჰქონოდა შესახედაობა, რომ გაცილებით ძველი იყო. ეს აჩენს დიდ ფილოსოფიურ კითხვებს არსებობის მნიშვნელობასთან დაკავშირებით. მე ამას დავუპირისპირებ მეთოდს, რომელსაც ,,პოზიტივისტურ მიდგომას” უწოდებენ. მისი ძირითადი აზრი ისაა, რომ ჩვენ განვმარტავთ მოვლენებს ჩვენი გრძნობის ორგანოებიდან გამომდინარე იმ მოდელის პირობებში, რომელიც სამყაროსთან დაკავშირებით შევქმენით. მთავარი ის კი არაა, ეს მოდელი რამდენად ახლოა რეალობასთან, არამედ მუშაობს თუ არა ის. მოდელი ითვლება კარგ მოდელად, თუკი ის პირველ რიგში განმარტავს დაკვირვებათა დიდ ერთობლიობას მარტივად და ელეგანტურად. ასევე თუკი მოდელი მოიცავს გარკვეულ წინასწარმეტყველებებს, რომელთა გამოცდაც და სავარაუდო სიმცდარის დამტკიცებაც შესაძლებელია დაკვირვებით.

პოზიტივისტური მიდგომის პირობებში შესაძლებელია სამყაროს ორი მოდელის შედარება. ერთ მათგანში სამყარო შეიქმნა გასულ წელს, მეორეში კი სამყარო გაცილებით დიდი ხანია არსებობს. მოდელს, რომლის მიხედვითაც სამყარო ერთ წელზე დიდი ხანია არსებობს, შეუძლია ახსნას ისეთი რამეები, როგორიცაა იდენტური ტყუპები, რომლებსაც ერთნაირი საწყისი აქვთ, რაც 1 წელზე მეტი ხნისაა. მეორე მხრივ, მოდელი, რომელშიც სამყარო გასულ წელს გაჩნდა, მსგავს მოვლენებს ვერ ახსნის. ამიტომ პირველი მოდელი უკეთესია. აზრს მოკლებულია იმ კითხვის დასმა, სამყარო მართლა არსებობდა ერთ წელზე მეტი ხნის წინ თუ ასეთად გაჩნდა. პოზიტივისტურ მიდგომაში ორივე ერთნაირია. უცვლელ სამყაროში საწყისი წერტილი არ არსებობს.

სიტუაცია შეიცვალა, როცა ედვინ ჰაბლმა აღმოაჩინა, რომ თითქმის ყველა გალაქტიკა თანდათანობით გვშორდება. უფრო მეტიც, რაც უფრო შორს არიან ჩვენგან გალაქტიკები, მით უფრო სწრაფად მიიწევენ წინ. სამყარო არ იყო დროში უცვლელი, როგორც მანამდე ყველა ფიქრობდა. ის ფართოვდებოდა. მანძილი შორეულ გალაქტიკებს შორის თანდათანობით იზრდებოდა დროსთან ერთად. სამყაროს გაფართოება იყო XX საუკუნის, ან შეიძლება ისტორიის, ერთ-ერთი უდიდესი ინტელექტუალური აღმოჩენა. ის გადაიზარდა დებატებში, ჰქონდა თუ არა სამყაროს დასაბამი. თუკი ამჟამად გალაქტიკები ერთმანეთს შორდებიან, მაშინ წარსულში ოდესღაც ერთად უნდა ყოფილიყვნენ. თუკი ისინი მუდმივად მოძრაობდნენ, დაახლოებით 15 მილიარდი წლის წინ ერთმანეთის თავზე იქნებოდნენ შეჯგუფულნი. იყო თუ არა ეს სამყაროს დასაწყისი?

ბევრი მეცნიერი მაინც დანაღვლიანებული იყო იმ აზრის გამო, რომ სამყაროს დასაწყისი ჰქონდა, რადგან მათი აზრით, ეს ფიზიკის მარცხს ნიშნავდა. ზოგს მოუწია დახმარებისთვის შემოეტანა გარე ძალა (ღმერთი), რომელიც განსაზღვავდა, როგორ დაიწყო სამყარო. ამის გამო მათ წინ წამოწიეს თეორია, რომლის მიხედვითაც სამყარო ამ მომენტში ვითარდებოდა, მაგრამ დასაწყისი არ ჰქონია. ერთ-ერთი იყო ,,უცვლელი მდგომარეობის თეორია”, რომელიც 1948 წელს წამოაყენეს ბონდიმ, გოლდმა და ჰოილმა. უცვლელი მდგომარეობის თეორიაში, როცა გალაქტიკები ერთმანეთს შორდებოდნენ, იქმნებოდა ახალი გალაქტიკები იმ მატერიისგან, რომელიც სავარაუდოდ მუდმივად წარმოიშვებოდა კოსმოსში. სამყარო მუდმივად იარსებებდა და მუდმივად ერთი ფორმა ექნებოდა. პოზიტივიზმის გადმოსახედიდან ამ ბოლო ფრაზას პერსპექტივა ჰქონდა, რადგან შეიძლებოდა მისი გამოცდა დაკვირვებით.

1960-იან წლებში კემბრიჯის ასტრონომთა ჯგუფმა მარტინ რაილის ხელმძღვანელობით გამოიკვლია სუსტი რადიოსიგნალები. ისინი თანაბრად და ერთფეროვნად იყვნენ განაწილებულნი მთელ ცაზე, რაც იმაზე მიანიშნებდა, რომ მათი წყაროების უმეტესობა ჩვენი გალაქტიკის მიღმა მდებარეობდა. შესაბამისად, სუსტი წყაროები უფრო მოშორებით მდებარეობდა. უცვლელი მდგომარეობის თეორია აცხადებდა, რომ წყაროების რაოდენობის გრაფიკის ფორმა იქნებოდა წყაროების სიძლიერის საპირისპირო. მაგრამ დაკვირვებამ აჩვენა უფრო მეტი სუსტი წყარო, ვიდრე მოსალოდნელი იყო, რამაც მიიყვანა მეცნიერები დასკვნამდე, რომ წყაროების სიხშირე წარსულში უფრო მაღალი იყო. ეს ეწინააღმდეგებოდა უცვლელი მდგომარეობის თეორიის ძირითად ვარაუდს, რომ ყველაფერი მუდმივი იყო დროში. ამ და სხვა მიზეზების გამო უცვლელი მდგომარეობის თეორია უარყვეს.

შემდეგი მცდელობა, აერიდებინათ სამყაროს დასაბამის არსებობა, იყო აზრი, რომ მანამდე არსებობდა შეკუმშული მდგომარეობა, მაგრამ ბრუნვისა და ადგილობრივი უწესრიგობების გამო მატერია არათანაბრად ნაწილდებოდა. ამის ნაცვლად, მატერიის სხვადასხვა ნაწილები ერთმანეთს ცდებოდნენ, სამყარო ისევ ფართოვდებოდა, სიმჭიდროვე კი შემოსაზღვრული იყო. როგორც შემდგომში ორი რუსი მეცნიერი, ლიფშიცი და ხალატნიკოვი, ირწმუნებოდნენ, მათ დაამტკიცეს, რომ ზუსტი სიმეტრიის გარეშე შეკუმშვით ყოველთვის მიიღებოდა გარდატეხა, ხოლო სიმჭიდროვე განსაზღვრული იყო. ეს შედეგი საკმაოდ დამაჯერებელი აღმოჩნდა მარქსისტ-ლენინისტური დიალექტიკური მატერიალიზმისთვის, რადგან ის თავიდან იცილებდა ყველანაირ ავბედით კითხვას სამყაროს შექმნის შესახებ. ამიტომ ის საბჭოთა მეცნიერებისთვის რწმენის შემადგენელი ნაწილი გახდა.

როცა ლიფშიცმა და ხალატნიკოვმა თავიანთი კვლევა გამოაქვეყნეს, მე 21 წლის სტუდენტი ვიყავი და ვეძებდი ისეთ რამეს, რაც ფილოსოფიის სადოქტორო თეზისისთვის გამომადგებოდა. მე არ მჯეროდა მათი ე.წ. მტკიცებულებისა და როჯერ პენროუზთან ერთად გავემგზავრე, რათა განმევითარებინა ახალი მათემატიკური ტექნოლოგია საკითხის შესასწავლად. ჩვენ ვაჩვენეთ, რომ სამყარო ვერ გარდატყდებოდა. თუკი აინშტაინის ზოგადი ფარდობითობის თეორია სწორია, სამყაროს დასაბამის მომენტში მიიღებოდა სინგულარობა, რომელსაც თან ახლდა უსასრულო სიმჭიდროვე და სივრცე-დროის გამრუდება. დროც აქედან იღებდა სათავეს.

დაკვირვებადი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ სამყაროს ძალიან მკვრივი დასაწყისი ჰქონდა, 1965 წლის ოქტომბერში გამოჩნდა. ეს იყო რამდენიმე თვის შემდეგ, რაც სინგულარობაზე პირველი დასკვნა გავაკეთე, რომელიც მოჰყვა კოსმოსის სუსტი მიკროტალღოვანი ფონის აღმოჩენას. ეს მიკროტალღები იგივეა, როგორიც თქვენს მიკროტალღოვან ღუმელში, მაგრამ გაცილებით სუსტია. მათ თქვენი პიცის ,,გათბობა” მხოლოდ –271.3 გრადუსამდე შეუძლიათ, რაც არც ისე კარგი მაჩვენებელია გაყინული პიცის გასალღობად, მომზადებაზე რომ არაფერი ვთქვათ.

ამ მიკროტალღებზე დაკვირვება თქვენც შეგიძლიათ: გადართეთ ტელევიზორი თავისუფალ არხზე. ეკრანზე გამოჩენილი ფიფქების ნაწილი სწორედ მიკროტალღოვანი ფონის მოქმედების შედეგია. მიკროტალღოვანი ფონის ერთადერთი გონივრული განმარტება ისაა, რომ ეს არის ადრეულ წარსულში არსებული ძალიან ცხელი და მკვრივი მდგომარეობიდან დარჩენილი რადიაცია. სამყაროს გაფართოებასთან ერთად რადიაცია გრილდებოდა, სანამ არ მიიღო ის სუსტი სახე, როგორიც დღესაა.

პენროუზისა და ჩემ მიერ შემუშავებული სინგულარობის თეორემები წინასწარმეტყველებდნენ, რომ სამყაროს ჰქონდა დასაწყისი. მიუხედავად ამისა, ისინი არ ამბობდნენ, როგორ მოხდა ეს. ზოგადი ფარდობითობის თეორიის განტოლებები სინგულარობასთან მიმართებაში არაეფექტური იყო. აქედან გამომდინარე, აინშტაინის თეორია ვერაფერს გვეტყვის იმაზე, როგორ შეიქმნა სამყარო, არამედ გვამცნობს, როგორ ვითარდება დასაბამის შემდეგ. არსებობს ორი პოზიცია, რომლის ქონაც შესაძლებელია პენროუზისა და ჩემ მიერ გაკეთებული დასკვნების შემდეგ. პირველის მიხედვით, ღმერთმა გადაწყვიტა, როგორ შექმნილიყო სამყარო იმ მიზეზების გამო, რომლებსაც ვერასდროს გავიგებთ. ეს იყო რომის პაპ იოანე პავლე II-ს პოზიცია. ვატიკანში გამართულ კოსმოლოგიის კონფერენციაზე პაპმა მეცნიერებს უთხრა, რომ სამყაროს შესწავლა მისი შექმნის შემდგომი პერიოდიდან კარგი იდეაა, მაგრამ არ უნდა ჩაეძიონ უშუალოდ დასაბამის მომენტს, რადგან ეს შესაქმის, ღმერთის შრომის პერიოდი იყო. გამიხარდა, რადგან პაპი ვერ მიხვდა, რომ ჩემს ხელთ არსებულ ქაღალდზე სამყაროს შექმნის ახსნა ეწერა. ნამდვილად არ მსურდა, ინკვიზიციის ხელში აღმოვჩენილიყავი გალილეოს მსგავსად.

ჩვენი შედეგების მეორე ინტერპრეტაცია, რომელსაც მეცნიერთა უმეტესობა მხარს უჭერს, არის ის, რომ ფარდობითობის ზოგადი თეორია არაეფექტური ხდება ადრეული სამყაროს ძლიერ გრავიტაციულ ველებთან მიმართებაში. ამიტომ ის უნდა შეიცვალოს უფრო სრულყოფილი თეორიით. ეს ისედაც მოსალოდნელი იყო, რადგან ფარდობითობის ზოგადი თეორია მხედველობაში არ იღებს მატერიის პატარა ზომის სტრუქტურებს, რომლებიც კვანტური თეორიით იმართებიან. როგორც წესი, ამას მნიშვნელობა არ აქვს, რადგან სამყაროს ზომა უკიდურესად დიდია კვანტური თეორიის მიკროსკოპულ მასშტაბებთან შედარებით. მაგრამ როცა სამყარო პლანკის ზომისაა, სანტიმეტრის მემილიარდედ მეტრილიონედ მეტრილიონედი, ეს ორი ზომა თანაბარი ხდება და საჭიროა კვანტური თეორიის გათვალისწინებაც.

იმისთვის, რომ სამყაროს წარმოშობა გავიგოთ, ფარდობითობის ზოგადი თეორია და კვანტური თეორია უნდა გავაერთიანოთ. ამის გასაკეთებლად საუკეთესო გზაა ფეინმანის იდეა. რიჩარდ ფეინმანი (იხ. სურ.) კეთილშობილური ხასიათის მქონე ადამიანი იყო, რომელიც კალიფორნიის ქალაქ პასადენას სტრიპტიზ-კლუბში ბონგოს დოლებზე უკრავდა, ასევე გახლდათ არაჩვეულებრივი ფიზიკოსი კალიფორნიის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. მან წამოაყენა აზრი, რომ სისტემა გადავიდა A მდგომარეობიდან B მდგომარეობაში ყველა შესაძლო გზითა და ისტორიით. თითოეულ გზასა და ისტორიას გააჩნია თავისი ამპლიტუდა და ინტენსივობა, ხოლო სისტემის A-დან B-მდე გადანაცვლების ალბათობა გამოითვლება თითოეული გზისთვის ამპლიტუდების შეჯამებით. არსებობს სამყაროს ისტორია, რომელშიც მთვარე ლურჯი ყველისგანაა გაკეთებული, მაგრამ მისი ამპლიტუდა დაბალია, რაც თაგვებისთვის ცუდი სიახლეა.

სამყაროს ამჟამინდელი მდგომარეობის ალბათობა გამოითვლება ყველა იმ ისტორიის ამპლიტუდების შეჯამებით, რომლებიც ამ მდგომარეობით მთავრდებიან. მაგრამ როგორ დაიწყო ისტორიები? საჭირო იყო თუ არა, შემქმნელს გაეცა ბრძანება სამყაროს შექმნის შესახებ? თუ ეს თავდაპირველი მდგომარეობაა, რომელიც მეცნიერული კანონებით განისაზღვრება? ეს კითხვა იმ შემთხვევაშიც გაჩნდებოდა, თუკი ისტორიები სათავეს უსასრულო წარსულიდან აიღებდნენ. თუმცა უფრო მისაღებია ის აზრი, რომ სამყარომ 15 მილიარდი წლის წინ დაიწყო არსებობა. პრობლემა, რომელიც ეხება იმას, თუ რა მოხდა დროის დასაწყისში, ჰგავს იმ კითხვას, თუ რა მოხდება დედამიწის კიდემდე მისვლისას, როცა ხალხი ფიქრობდა, რომ პლანეტა ბრტყელი იყო. არის მსოფლიო ბრტყელი თეფშის მსგავსი, რომლის ბოლოებიდანაც ზღვა იღვრება? მე ეს ექსპერიმენტულად მაქვს გამოცდილი – მიმოგზაურია მსოფლიოს გარშემო და არასდროს გადავვარდნილვარ დედამიწიდან.

როგორც ყველამ ვიცით, დედამიწის კიდესთან დაკავშირებული პრობლემა გადაიჭრა, როცა ხალხმა გაიაზრა, რომ მსოფლიო არ იყო ბრტყელი თეფშის მსგავსი, არამედ მრუდე ზედაპირის მქონე. თუმცა დრო ცოტათი განსხვავებულია. ის გამოყოფილია სივრცისგან და სარკინიგზო ხაზის მოდელს ჰგავს. თუკი მას დასაწყისი ჰქონდა, მაშინ ისეთი ვიღაცაც უნდა არსებობდეს, რომელმაც მატარებელი აამოძრავა. აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორია აერთიანებს დროსა და სივრცეს, მაგრამ დრო მაინც განსხვავდებოდა სივრცისგან და ჰგავდა დერეფანს, რომელსაც ან დასაწყისიც ჰქონდა და დასასრულიც, ან უსასრულოდ გრძელდებოდა. თუმცა როცა ფარდობითობის ზოგადი თეორია და კვანტური თეორია გავაერთიანეთ, მე და ჯიმ ჰარტლმა გავაანალიზეთ, რომ უკიდურეს პირობებში დრო შეიძლება იყოს სივრცის სხვა მიმართულების მსგავსი. ეს იმას ნიშნავს, რომ თავიდან ვიცილებთ დროის დასაწყისის პრობლემას, ისევე მარტივად, როგორც მოვიცილეთ დედამიწის კიდის პრობლემა.

სამყაროს დასაწყისი იყო დედამიწის სამხრეთ პოლუსის მსგავსი, სადაც განედები დროის როლს თამაშობდნენ. სამყარომ არსებობა დაიწყო წერტილით, რომელიც სამხრეთ პოლუსს ჰგავს. ჩრდილოეთით გადანაცვლებისას ვხვდებით მუდმივი განედების რგოლებს, რომლებიც თანდათან იზრდება და სამყაროს ზომას გამოსახავს.

იმის კითხვა, თუ რა ხდებოდა სამყაროს შექმნამდე, აზრს კარგავს, იმიტომ რომ არაფერია სამხრეთ პოლუსის სამხრეთით. დრო, რომელიც განედების გრადუსების მსგავსია, ათვლას დაიწყებდა სამხრეთ პოლუსზე. სამხრეთ პოლუსზეც ისე მოქმედებს ბუნების კანონები, როგორც დედამიწის სხვა ნებისმიერ წერტილზე. ეს წყვეტს საუკუნოვან პრობლემას სამყაროს დასაწყისის შესახებ – მას თავიდანვე მართავდა მეცნიერული კანონები. სურათი, რომელიც მე და ჯიმ ჰარტლმა შევქმენით სამყაროს სპონტანური კვანტური შექმნის შესახებ, რაღაცით მიაგავდა ორთქლის ბუშტების წარმოქმნას მდუღარე წყალში. მისი იდეა ისაა, რომ სამყაროს ყველაზე შესაძლო ისტორიები ბუშტების ზედაპირს მიაგავს – ბევრი პატარა ბუშტი ჩნდება, რომლებიც შემდეგ უჩინარდებიან. ეს შეესაბამება იმ პატარა სამყაროებს, რომლებიც ფართოვდებიან, მაგრამ ნადგურდებიან ჯერ კიდევ მიკროსკოპულ ზომაში არსებობისას.

არსებობს შესაძლო ალტერნატიული სამყაროები, მაგრამ ისინი დიდ ინტერესს არ იწვევენ, რადგან მათი არსებობა არც ისე დიდხანს გრძელდება, რომ შექმნან გალაქტიკები და ვარსკვლავები, რომ არაფერი ვთქვათ ინტელექტუალურ სიცოცხლეზე. თუმცა პატარა ბუშტებიდან ზოგიერთი იზრდება ზომაში და თანდათან აღწევს დიდ მაჩვენებელს, რითაც შეესაბამება იმ სამყაროებს, რომლებსაც ზრდის მასშტაბური ტემპი აქვთ. ამ პროცესს ინფლაცია ეწოდება, მსგავსად იმ მოვლენისა, როცა ფასები სწრაფად იმატებს ყოველწლიურად.

ინფლაციის მსოფლიო რეკორდი დაფიქსირდა გერმანიაში, I მსოფლიო ომის შემდგომ. 18 თვის განმავლობაში ფასები გაიზარდა 10 მილიონჯერ. მაგრამ ეს არაფერია ადრეული სამყაროს ინფლაციის მაჩვენებელთან შედარებით. სამყარო იზრდებოდა მილიონ ტრილიონ ტრილიონჯერ წამის უმცირეს მონაკვეთებში. ფასების ინფლაციისგან განსხვავებით, ადრეული სამყაროს ინფლაცია ძალიან კარგი მოვლენა იყო. მან წარმოშვა უზარმაზარი და ერთგვაროვანი სამყარო, რომელსაც დღეს ვხედავთ. თუმცა ის ყოველთვის ერთგვაროვანი ვერ იქნებოდა. სამყაროს ისტორიების შეჯამებისას უმნიშვნელოდ არარეგულარულ ისტორიებს თითქმის ისეთივე ალბათობა ენიჭებათ, როგორიც სრულიად ერთგვაროვან და რეგულარულ ვერსიებს. ამიტომ თეორია წინასწარმეტყველებს, რომ ადრეული სამყარო ოდნავ არაერთგვაროვანი იყო. ეს არაერთფეროვნებები სხვადასხვა მიმართულებებიდან წარმოშობდა პატარა ცვლილებებს მიკროტალღოვანი ფონის არეში. კოსმოსური მიკროტალღოვანი ფონი გამოიკვლია თანამგზავრმა “Map”-მა და აღმოჩნდა, რომ ზუსტად ისეთი ცვლილებები აღენიშნებოდა, როგორიც ივარაუდებოდა. აქედან გამომდინარე, ვიცით, რომ სწორ გზაზე ვდგავართ.

ადრეულ სამყაროში არსებული უწესრიგობები გამოიწვევდა იმას, რომ ზოგიერთ რეგიონს სხვაზე მეტი სიმკვრივე ექნებოდა. ზედმეტი სიმკვრივის გრავიტაციული მიზიდულობა შეანელებდა რეგიონის გაფართოებას და საბოლოოდ შეიძლებოდა მისი დაშლაც გამოეწვია, რის შემდეგაც წარმოიქმნებოდა გალაქტიკები და ვარსკვლავები.

ყურადღებით დააკვირდით მიკროტალღოვანი ცის რუკას. ის სამყაროში არსებული ყველანაირი სტრუქტურის ლურჯი ანაბეჭდია. ჩვენ ადრეულ სამყაროში არსებული კვანტური რხევების შედეგი ვართ. ღმერთი ნამდვილად თამაშობს კამათლებით.

ბოლო 100 წლის განმავლობაში კოსმოლოგიის დარგში უზარმაზარ პროგრესს მივაღწიეთ. ფარდობითობის ზოგადმა თეორიამ და სამყაროს გაფართოების აღმოჩენამ დაამსხვრია წარმოდგენა მუდმივად არსებულ და უსასრულო სამყაროზე. ამის ნაცვლად ზოგადი ფარდობითობა ამბობს, რომ სამყარო და თავად დროც დიდი აფეთქებიდან იღებენ სათავეს. ფარდობითობის ზოგადმა თეორიამ ასევე იწინასწარმეტყველა, რომ შავ ხვრელებში დრო არ არსებობს. კოსმოსური მიკროტალღოვანი ფონის აღმოჩენამ და შავ ხვრელებზე დაკვირვებამ ამ დასკვნების სისწორე დაადასტურა. ამან მთლიანად შეცვალა ჩვენი წარმოდგენა სამყაროსა და ზოგადად რეალობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ფარდობითობის ზოგადი თეორია საუბრობდა სამყაროს ადრეულ წარსულში არსებულ მაღალი გამრუდების პერიოდზე, ის არაფერს ამბობდა, როგორ წარმოიშვა სამყარო დიდი აფეთქებისგან. ასე რომ მხოლოდ ზოგადი ფარდობითობა ვერ გასცემდა პასუხს კოსმოლოგიის უმთავრეს კითხვას: რატომ არის სამყარო ასეთი? თუმცა თუკი ზოგად ფარდობითობას გავაერთიანებთ კვანტურ თეორიასთან, შესაძლებელია ვივარაუდოთ, როგორ დაიწყო სამყარომ არსებობა. საწყის ეტაპზე მას გაფართოების მაღალი მაჩვენებელი ექნებოდა. ორი თეორიის გაერთიანება გვამცნობს, რომ ამ ე.წ. ინფლაციური პერიოდის დროს პატარა მერყეობები ხელს შეუწყობდა გალაქტიკების, ვარსკვლავებისა და სამყაროში არსებული სხვა სტრუქტურების ჩამოყალიბებას. ეს დადასტურებულია კოსმოსურ მიკროტალღოვან ფონში არსებულ პატარა არაერთფეროვნებებზე დაკვირვებით, რომლებსაც ზუსტად ის თვისებები აქვთ, რაც მანამდე იყო ნავარაუდევი. ასე რომ როგორც ჩანს, სამყაროს წარმოშობის გაგების გზაზე ვდგავართ, თუმცა ჯერ კიდევ ბევრი მუშაობაა საჭირო.

ადრეული სამყაროსკენ მიმართული ფანჯარა მაშინ გაიხსნება, როცა შევძლებთ გრავიტაციული ტალღების გამოაშკარავებას კოსმოსურ აპარატებს შორის მანძილის ზუსტი გაზომვით. გრავიტაციული ტალღები მუდმივად ვრცელდებოდნენ ადრეული პერიოდიდან ჩვენს დრომდე, მათ არანაირი მატერიალური დაბრკოლება არ ხვდებოდათ. ამის საწინააღმდეგოდ, სინათლე მრავალჯერ იქსაქსებოდა თავისუფალ ელექტრონებთან შეხების დროს, სანამ ელექტრონები არ გამოცალკევდნენ. ამ დროს სამყარო 300 000 წლის იყო.

გარკვეული სახის დიდი წარმატებების მიუხედავად, ყველაფერი ჯერ კიდევ არაა ამოხსნილი. ჩვენ ჯერჯერობით არ გაგვაჩნია კარგი თეორიული წარმოდგენა იმ დაკვირვებებთან დაკავშირებით, რომ სამყაროს გაფართოების ტემპი დიდი ხნის შენელების შემდეგ ისევ მატულობს სიჩქარეში. ამის გარეშე ჩვენ ვერაფერს ვიტყვით დაზუსტებით სამყაროს მომავალზე. მუდმივად განაგრძობს ის გაფართოებას? არის თუ არა ინფლაცია ბუნების კანონი? თუ საბოლოოდ სამყარო ისევ განადგურდება? დაკვირვებებზე აგებული ახალი შედეგები და თეორიული წინსვლის ტემპი სწრაფად იზრდება. კოსმოლოგია ძალიან აქტიური და ამაღელვებელი დარგია. ჩვენ თანდათან ვუახლოვდებით პასუხებს, რომლებიც გადაწყვეტენ საუკუნოვან კითხვებს – რატომ ვართ აქ? საიდან გავჩნდით?

გმადლობთ, რომ მისმენდით.

იუტუბის ერთ-ერთმა მომხმარებელმა მაქს შეფარდმა ლეგოსგან შექმნა მთლიანი ხელის პროთეზი, რომლის მიმიკებიც სრულად ესადაგება ადამიანის ხელის მოძრაობებს. თუმცა პროთეზი ძალიან ნელა მუშაობს, ამიტომ ვიდეოში აჩქარებულადაა ნაჩვენები. ამ პროთეზით შესაძლებელია მსუბუქი ნივთების, მაგალითად ჭიქის აღება.

ბერის მანტიაში შემოსილი ახალგაზრდა ბუდისტი მიანმას მონასტრის შესასვლელიდან იყურება. მონასტერში მცხოვრებ ბუდისტთა სამოსში დომინირებს წითელი, წაბლისფერი და ზაფრანისფერი.

ფერადი ტანისამოსი სარი ეხამება იმ ყვავილებს, რომლებსაც ინდოეთის ქალაქ პუშკარის ქალები დაატარებენ. ინდური ქსოვილები მოიცავს ათასობით ადგილობრივ სტილსა და ტექნიკას.

ჰონგკონგელი მოდის ფოტოგრაფები ბამბუკის გროვებს იყენებენ უკანა დეკორაციად გადაღებების დროს. ჩინეთი წარმოადგენს თანამედროვე და მაღალი კლასის მოდის ბაზარს.

ხართან საბრძოლველად გასვლის წინ ესპანელ მატადორს სერაფინ მარინს ასისტენტები ეხმარებიან ლაბადის გასწორებაში. ესპანური ტრადიციული სამოსებიდან მატადორის ჩაცმულობა ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილია.

საფრანგეთის რეგიონ პროვანსში მოსაგონარ შეკრებაზე ქალები ტრადიციულ სამოსში არიან გამოწყობილი.

თეირანის ქუჩებში გადაადგილებისას ქალები ისლამურ ტანისამოსს ატარებენ. მუსლიმი ქალები სხეულის უმეტეს ნაწილს იფარავენ, რათა მოკრძალება შეინარჩუნონ.

გუიჯოუს პროვინციელი მუშები პოზირებენ შანხაის ერთ-ერთ ტროტუარზე. დასავლურმა მოდამ და იდეებმა შეაბიჯა ამ ჩინურ ქალაქშიც, რომელიც წარსულში უცხოელთა თავშესაფარს წარმოადგენდა.

უსწორმასწოროდ დაჭრილი ფირუზის ქვები ამშვენებს ჰიმალაის რეგიონ ლადაკჰის მაცხოვრებელი ქალების თავსაბურავებს. გრძელ, მძიმე მანტიას ატარებენ როგორც კაცები, ისე ქალები.

ფერად ტანსაცმელში შემოსილი მასაის ტომის წევრი ქალები ტანზანიის დაბლობში მიაბიჯებენ.

მოხუცი ნეპალელი თავის შვილიშვილთან ერთად ზის ბჰაკტაპურის ტაძრის წინ, კატმანდუს ხეობაში. მისი ნაქსოვი ქუდი, რომელსაც ტოპი ეწოდება, ჰიმალაის ამ რეგიონის ტრადიციული ჩაცმულობის ნაწილია.

სერბ ქალს ხალხური სამოსი აცვია. სერბეთში ხალხური სამოსის სტილი რეგიონების მიხედვით იცვლება.

შანხაიში ველოსიპედის ტარებისას ჩინელ ქალს კანის მზისგან დასაცავად ჩაფხუტი აფარია და სახელოებიანი მოსასხამი აქვს მოცმული. აზიის ბევრ ტერიტორიაზე ქალები სხეულს ღია ფერის ტანისამოსით იფარავენ, რათა დამწვრობა თავიდან აიცილონ.

ნიუ-იორკელ მოდელებს თამამი დიზაინის კაბები აცვიათ ყოველწლიურ შოუზე გამოსასვლელად, რომელზეც მაყურებლები ეცონობიან მაღალი კლასის ავანგარდულ ტანისამოსებს.